Nooit meer oorlog!

Het ontstaan van SCI en ICYE is onlosmakelijk verbonden met de tijdsgeest na de twee wereldoorlogen. Alle lagen van de bevolking delen op dat moment dezelfde overtuiging: "Nooit meer oorlog!". Nauwere samenwerking tussen volkeren en landen moet ertoe leiden dat gewelddadige conflicten definitief tot het verleden behoren. Deze drang naar verzoening en duurzame vrede vormt de oorsprong van SCI en ICYE.

Van SCI over VIH tot VIA

SCI, Service Civil International, ontstaat kort na de Eerste Wereldoorlog. Pas na de Tweede Wereldoorlog wordt de organisatie ook in ons land actief. Een pastoor uit Brussel richt een groepje op dat werkkampen organiseert in de geest van SCI. De Brusselse groep krijgt in 1946 erkenning als SCI-tak en wordt tot SCI Brussel gedoopt. Later verandert die naam in SCI Belgium.

Antwerpse werkgroep

Gaandeweg blijkt dat de Brusselse organisatie de grote vraag vanuit het Vlaamse landgedeelte niet kan bolwerken. Dit resulteert in 1961 in de oprichting van een lokale werkgroep in Antwerpen. In 1967 krijgt deze werkgroep een eigen naam:Vrijwillige Internationale Hulpdienst (VIH). In 1971 krijgt de werking van VIH een meer permanent karakter door de aanwerving van twee stafleden. Het gaat om een voltijds gewetensbezwaarde en een halftijds werknemer. Het jaar daarop vindt het eerste autonoom opgezette werkkamp plaats in een revalidatiecentrum voor lichamelijk gehandicapten in Landegem. Nog een jaar later organiseert VIH al vijf werkkampen.

Nieuwe vzw

In 1973 erkent het ministerie van Onderwijs VIH als jeugdorganisatie. Daardoor kan de staf worden uitgebreid met een gedetacheerde leerkracht. Niet lang daarna beslist de algemene vergadering van SCI Brussel dat VIH voortaan zijn eigen weg gaat. Deze beslissing wordt op 11 april 1974 bekrachtigd in het Belgisch Staatsblad met de publicatie van de statuten van een nieuwe vzw: Vrijwillige Internationale Aktie (VIA). De naam komt er naar analogie met de bestaande SCI-tak in Nederland: VIA Nederland. Sindsdien telt ons land twee SCI-takken. VIA organiseert werkkampen in Vlaanderen en SCI Belgium neemt Brussel en Wallonië voor haar rekening.

Van ICYE tot IJU

ICYE, International Cultural Youth Exchange, ontstaat in 1949. De van oorsprong protestantse organisatie wisselt aanvankelijk enkel uit tussen Amerikaanse en Duitse jongeren. Later komen ook jongeren uit andere landen in aanmerking. België voegt zich bij ICYE in 1969 via de protestantse jeugdorganisatie Op Vrije Voeten, dat is gevestigd in Antwerpen.

De jeugdorganisatie brengt in 1972 de uitwisselingen onder bij een nieuwe pluralistische organisatie: Internationale Jongerenuitwisseling (IJU). Het kantoor verhuist naar Leuven, waar ook het Europees ICYE-kantoor wordt geopend.

Fusie van VIA en IJU

Eind jaren tachtig belandt IJU in slechte financiële papieren: de organisatie is te klein geworden om voor subsidies in aanmerking te komen. Ze vraagt een fusie aan met VIA. Voor VIA komt deze vraag op precies het juiste moment: ook zij is op dat ogenblik virtueel failliet. Enkel dankzij input van de reserves van IJU blijft VIA gespaard van een faillissement.

Op 1 januari 1990 beslissen VIA en IJU om samen te gaan in één vzw: VIA-IJU. Na twee jaar wordt de balans van de fusie opgemaakt: een succes, zo blijkt. Op 8 februari 1997 kiest de algemene vergadering een nieuwe naam voor de organisatie:VIA, interculturele uitwisseling via vrijwilligerswerk.

Verlies erkenning en subsidies

In september 2009 verneemt VIA van de Vlaamse overheid dat de organisatie in 2010 haar erkenning verliest als landelijk georganiseerde jeugdvereniging. Bovendien kan VIA vanaf dan ook geen aanspraak meer maken op subsidies. De beslissing komt hard en onverwacht aan.

Oorzaak van de problemen is een negatief voortgangsrapport uit 2008. Daaruit blijkt dat VIA moelijkheden heeft om aan de bijzondere erkenningsvoorwaarden van het jeugddecreet te voldoen. De werking van de organisatie zit echter dusdanig in elkaar dat de voorwaarden bijna onmogelijk in te lossen zijn.

Zo worden alle activiteiten met Vlamingen in het buitenland afgekeurd, omdat niet VIA ze organiseert maar een van de partners in het buitenland. Ook activiteiten met buitenlandse vrijwilligers in Vlaanderen komen niet in aanmerking, wegens geen Vlamingen. Hetzelfde voor activiteiten met deelnemers boven de 30 jaar: tellen niet mee want geen jongeren. Bovendien oordeelt de afdeling jeugd dat VIA haar activiteiten niet voldoende spreidde over de verschillende Vlaamse provincies. 

Drastische keuzes

Na de beslissing van de Vlaamse overheid moet VIA noodgedwongen een aantal drastische keuzes maken. Zo wordt het uitwisselingsaanbod tot minder dan de helft gereduceerd en nemen vrijwilligers de taken van het personeel over.

Aanbod verkleinen

VIA besluit enkel nog door te gaan met:

  • work@world: korte vrijwilligersprojecten van 2 à 3 weken in meer dan 100 landen over de hele wereld
  • uitwisselingen voor jongeren uit kansengroepen (meer bepaald drie vaste instellingen uit de bijzondere jeugdzorg) in drie stappen: groepsuitwisselingen, work@world met bijzondere begeleiding en EVS-uitwisselingen met bijzondere begeleiding

Alle andere programma’s - met name de langetermijn uitwisselingen (STePs, EVS, x-Change) - worden stopgezet. VIA doet er alles aan om de nog aan de gang zijnde uitwisselingen van Vlaamse vrijwilligers in het buitenland en van buitenlandse vrijwilligers in Vlaanderen tot een goed einde te brengen. 

Enkel nog vrijwilligers

De voltallige personeelsbezetting (acht teamleden, waarvan de meesten deeltijds werken) krijgt ontslag. Hun taken worden in de loop van 2010 overgenomen door zes projectteams van vrijwilligers, die elk verantwoordelijkheid opnemen voor een onderdeel van de organisatie. Het gaat om:

  • Team work@world: verantwoordelijk voor het work@world-programma.
  • Team training: verantwoordelijk voor training, zowel voor de medewerkers als voor de deelnemers aan de programma's.
  • Team communicatie: verantwoordelijk voor alle communicatie van en over VIA.
  • Team bestuur: verantwoordelijk voor het bestuur van de organisatie.
  • Team IVstar: verantwoordelijk voor de organisatie van uitwisselingen voor jongeren uit kansengroepen.
  • Team vrijwilligersbinding: verantwoordelijk voor activiteiten voor vrijwilligers zodat de binding met VIA groter wordt.